Przenośne urządzenia oświetleniowe "ATEX"
Zamknięte przestrzenie i obszary o zagrożeniu "Ex" są to miejsca, gdzie często występują zagrożenia wybuchowe, wynikające z obecności potencjalnie wybuchowych gazów, par, mgieł lub pyłów. Atmosfery takie występują w wielu branżach i sektorach przemysłu, w tym w petrochemii, wydobyciu ropy i gazów, lotnictwie, przemysłach farmaceutycznym i spożywczym, zakładach gazowniczych i wodociągowych oraz kanalizacji, a także w rolnictwie i energetyce.
Alex Jackson
Także wszędzie tam, gdzie materiały zapalne są przechowywane, wytwarzane lub wykorzystywane w produkcji, jak również w zamkniętych lub częściowo otwartych przestrzeniach, takich jak naczynia procesowe, zbiorniki magazynowe, przepusty, kanały, tunele i szyby, w tym również w systemach podziemnych kolei i dróg. Na całym świecie w przestrzeniach zagrożonych wybuchem stosuje się bezpieczne urządzenia oświetleniowe, które eliminują ryzyko pożaru lub wybuchu, które mogą być przyczyną obrażeń lub śmierci. Na świecie funkcjonują różne systemy certyfikacji i regulacji prawnych w odniesieniu do tych zagadnień. W Unii Europejskiej wszystkie urządzenia wykorzystywane w potencjalnie wybuchowych atmosferach objęte są certyfikacją "ATEX". Dyrektywa ATEX ustanowiła standardy, które stały się wzorem legislacji dla całego świata.
Dlaczego oświetlenie ATEX?
Zadania wykonywane w obszarach niebezpiecznych i przestrzeniach zamkniętych często mają miejsce w warunkach obniżonej widoczności lub w ciemności; oświetlenie może stać się krytycznym warunkiem wykonania jakiejkolwiek czynności w takich warunkach. W przypadku konieczności wejścia do takich obszarów w celu przeprowadzenia czynności kontrolnych, konserwacyjnych lub ratowniczych, konieczne jest użycie przenośnych lub tymczasowo rozstawianych urządzeń oświetleniowych. Zagrożenie wybuchem lub pożarem spowodowane zapłonem takiej atmosfery oznacza, że każde urządzenie elektryczne wprowadzane do takiego miejsca musi być bezpieczne pod kątem stosowania w tego rodzaju niebezpiecznych środowiskach. W UE wprowadzono przepisy, które wymagają od pracowników stosowania w atmosferach wybuchowych odpowiednich urządzeń elektrycznych lub mechanicznych, zgodnych z normą ATEX.
Wszystkie nowe urządzenia wykorzystywane w obszarach niebezpiecznych muszą posiadać dopuszczenie ATEX, potwierdzające, iż dane urządzenie zostało zaprojektowane i zbadane zgodnie z odpowiednimi normami EN pod względem stosowania w potencjalne wybuchowych atmosferach, także w razie awarii takiego urządzenia.
Podstawowymi czynnikami ryzyka zapłonu, które należy uwzględnić przy projektowaniu i badaniu urządzeń ATEX, są:
- Wysokie temperatury (od lamp/źródeł światła oraz od baterii/akumulatorów i elementów elektronicznych, w warunkach zwarcia obwodu elektrycznego)
- Wysokoenergetyczne wyładowania iskrowe (spowodowane przez zwarcie baterii/akumulatora lub awarii obwodu elektrycznego)
- Zagrożenia wyładowaniami elektrostatycznymi (od obudowy)
- Uszkodzenie latarki, w wyniku którego następuje dostęp zewnętrznej, niebezpiecznej atmosfery do gorącego włókna żarowego żarówki; w celu redukcji tego zagrożenia latarka musi mieć zwiększoną odporność na uszkodzenia mechaniczne.
Wybór urządzeń oświetleniowych ATEX
Na rynku oferowane są różne urządzenia oświetleniowe ATEX, zabezpieczające przed wybuchem. Dla zapewnienia bezpieczeństwa najważniejsze jest zastosowanie właściwych kryteriów wyboru:
- Charakterystyka atmosfery wybuchowej, oznaczonej odpowiednim kodem certyfikacyjnym (klasa temperaturowa, grupa gazów, strefa)
- Ilość i rodzaj urządzeń oświetleniowych wymaganych do wykonania zadania.
- Czas trwania wykonywania zadania
- Warunki (np. wilgoć, trudny teren).
Prawo i przepisy
Dyrektywy ATEX stawiają przed pracodawcami prawny wymóg zapewnienia odpowiednich urządzeń elektrycznych, wykorzystywanych przez pracowników w miejscach, gdzie istnieje możliwość występowania wybuchowych atmosfer zawierających gazy, pary, mgły lub pyły.
Dyrektywa UE 94/9/WE (Urządzenia ATEX) dotyczy "urządzeń oraz systemów bezpieczeństwa przeznaczonych do stosowania w potencjalnie wybuchowych atmosferach". Wyłącznie urządzenia ATEX posiadające oznaczenie CE, stwierdzające zgodność z tą Dyrektywą, mogą być obecnie sprzedawane w UE w celu stosowania na lądzie oraz na platformach wiertniczych, gdzie istnieje możliwość występowania atmosfer wybuchowych.
Dyrektywa 99/92/WE (Miejsce pracy ATEX) dotyczy "minimalnych wymogów poprawy bezpieczeństwa i ochrony zdrowia pracowników potencjalnie narażonych na działanie atmosfer wybuchowych". Dyrektywa ta wymienia obowiązki pracodawców, wymagające wprowadzenia strategii działania, w oparciu o ocenę ryzyka, dla zabezpieczenia przed wybuchem lub pożarem. Wszystkie miejsca pracy w UE, gdzie mogą występować atmosfery wybuchowe, muszą do 1 lipca 2006 roku osiągnąć zgodność z tą Dyrektywą.
Przepisy ATEX wymagają, by wszystkie urządzenia przeznaczone do stosowania w atmosferach wybuchowych były zbadane pod kątem zagrożenia dla bezpieczeństwa, co obejmuje następujące zagadnienia:
- Potwierdzenie, że urządzenie ATEX lub Ex posiada dopuszczenie do stosowania w atmosferach wybuchowych (można nadal użytkować istniejące urządzenia Ex)
- Sprawdzenie, czy wszystkie urządzenia są przystosowane do użytkowania w atmosferach wybuchowych, jakie mogą występować w danym miejscu. Kod dopuszczenia urządzenia (zawierający klasę temperaturową, grupę gazów oraz rodzaj stref niebezpiecznych) należy porównać z właściwościami materiałów niebezpiecznych, jakie mogą występować w danym miejscu (klasa temperaturowa i grupa gazów) oraz prawdopodobieństwem występowania tych materiałów (strefa niebezpieczna). Należy zwrócić uwagę na sposób użytkowania urządzeń przenośnych lub ruchomych, określając, czy mogą one być użytkowane w obszarach o różnym stopniu zagrożenia (strefy, klasy temperaturowe lub grupy gazów)
